رئیس هیئتمدیره شرکت شیمی پلاست شمال در گفتوگو با خبرنگار پیشه تشریح کرد؛
**خبرنگار: استاندار مازندران بهتازگی از مجموعه شیمی پلاست شمال بازدید کردند. این بازدید چه نتایجی برای مجموعه شما به همراه داشت؟
**عقیل حاجیهاشمی:
بازدید میدانی دکتر مهدی یونسی رستمی، استاندار محترم مازندران، فرصت ارزشمندی بود تا مسائل و ظرفیتهای شرکت بهصورت مستقیم و در محل کارخانه مورد بررسی قرار گیرد. در این بازدید دو موضوع اساسی را مطرح کردیم؛ نخست، مشکل تأمین آب مورد نیاز فرایند تولید و دوم، مشکلات فنی و زیستمحیطی تصفیهخانه مرکزی شهرک صنعتی جویبار.
بر اساس مجوزهای صادرشده، نیاز آبی شرکت حدود ۷۲ هزار مترمکعب در سال پیشبینی شده بود، اما پس از راهاندازی مجموعه اعلام شد که امکان تأمین آب مناسب برای فرایند تولید وجود ندارد و صرفاً آب شور در اختیار کارخانه قرار میگیرد. طبیعتاً آب شور برای شستوشوی بطریها و تولید پرک PET باکیفیت مناسب نیست و میتواند بر کیفیت محصول، عملکرد تجهیزات و حتی میزان مصرف مواد شوینده اثر منفی بگذارد.
به همین دلیل، با هدف کاهش مصرف آب تازه و در راستای بازچرخانی منابع، بخشی از پساب خروجی تصفیهخانه مرکزی شهرک صنعتی برای تأمین آب فرایندی مجموعه اختصاص یافت. اصل این تصمیم، تصمیمی صحیح و منطبق با اصول توسعه پایدار بود، اما بهدلیل مشکلات فنی تصفیهخانه، محدودیت ظرفیت و نوسان کیفیت خروجی، پساب تولیدی تاکنون از کیفیت لازم برای استفاده مستمر در خطوط تولید برخوردار نبوده است.
این مسئله تنها به شرکت شیمی پلاست شمال محدود نمیشود. کیفیت نامناسب پساب میتواند برای منبع پذیرنده و حتی اراضی کشاورزی اطراف شهرک صنعتی نیز نگرانیهایی ایجاد کند. به همین دلیل تأکید ما بر این بود که موضوع تأمین آب صنعت، ارتقای تصفیهخانه، کیفیت پساب و حفظ حقوق کشاورزان باید همزمان و در قالب یک برنامه واحد مورد بررسی قرار گیرد.
خوشبختانه استاندار محترم پس از بازدید، دستور تشکیل کارگروه تخصصی و اجرایی را صادر کردند تا دستگاههای مسئول با همکاری کارشناسان فنی و محیطزیستی، راهکاری علمی و پایدار برای حل این مسائل ارائه دهند. مهمترین دستاورد این بازدید آن بود که یک مسئله چندساله از سطح مکاتبات اداری خارج شد و در سطح مدیریت ارشد استان مورد توجه قرار گرفت.
**خبرنگار: چه ویژگیهایی شیمی پلاست شمال را از سایر فعالان صنعت بازیافت متمایز میکند؟
**حاجیهاشمی:
مهمترین تفاوت شیمی پلاست شمال، نگاه صنعتی، علمی و زنجیرهای به موضوع بازیافت است. ما پسماند پلاستیکی را زباله نمیدانیم، بلکه آن را ماده اولیه ثانویه و سرمایهای ملی تلقی میکنیم که باید با استفاده از فناوری، کنترل کیفیت و مدیریت صحیح، دوباره وارد چرخه تولید شود.
در بسیاری از روشهای سنتی، بازیافت صرفاً به جمعآوری و خردایش ضایعات محدود میشود، اما در یک مجموعه صنعتی، کیفیت محصول از همان مرحله انتخاب خوراک آغاز میشود. نوع بطری، رنگ، میزان آلودگی، وجود PVC، فلزات، پلیاتیلن و سایر پلیمرها همگی بر کیفیت محصول نهایی تأثیرگذار هستند.
در شیمی پلاست شمال تلاش شده تمام مراحل، از ارزیابی مواد اولیه تا تفکیک، خردایش، شستوشوی چندمرحلهای، جداسازی ناخالصیها، آبگیری، خشککردن و کنترل نهایی محصول، بهصورت یک فرایند منظم و استاندارد انجام شود.
از سوی دیگر، فعالیت ما صرفاً تولید یک محصول صنعتی نیست. این صنعت نقش مهمی در کاهش پسماند دفنی، جلوگیری از رها شدن بطریهای پلاستیکی در طبیعت، کاهش مصرف مواد اولیه پتروشیمیایی و ایجاد اشتغال در زنجیره جمعآوری و بازیافت دارد. برنامه توسعه شرکت نیز حرکت به سمت تولید محصولات با ارزش افزوده بالاتر، از جمله گرانول rPET و ورود به چرخههای پیشرفتهتر بازیافت است.
**خبرنگار: مهمترین چالشهای صنعت بازیافت پلاستیک را در شرایط فعلی چه میدانید؟
**حاجیهاشمی:
یکی از اصلیترین چالشها، نبود نظام منسجم تفکیک پسماند از مبدأ است. زمانی که بطریهای PET با زبالهتر، مواد غذایی، شیشه، فلز و سایر مواد مخلوط میشوند، هزینه جداسازی و شستوشو افزایش پیدا میکند و کیفیت محصول بازیافتی کاهش مییابد.
چالش مهم دیگر، فعالیت واحدهای غیرمجاز و فاقد استاندارد است. واحدهای رسمی برای رعایت الزامات محیطزیستی، تصفیه پساب، بیمه کارکنان، ایمنی و کنترل کیفیت هزینههای سنگینی پرداخت میکنند، اما برخی واحدهای غیرمجاز بدون پذیرش این مسئولیتها فعالیت دارند که این مسئله علاوه بر ایجاد رقابت نابرابر، میتواند به اعتبار صنعت بازیافت نیز آسیب وارد کند.
از سوی دیگر، ناترازی انرژی و محدودیتهای برق و گاز نیز از مشکلات جدی این صنعت محسوب میشود. خطوط شستوشو، خردایش و خشککردن برای فعالیت مستمر به انرژی پایدار نیاز دارند و قطع برق علاوه بر توقف تولید، موجب آسیب به تجهیزات و افزایش هزینهها میشود.
همچنین تأمین آب مناسب، سرمایه در گردش، افزایش هزینه حملونقل، نوسان قیمت مواد اولیه و دشواری تأمین ماشینآلات و قطعات نیز از دیگر چالشهای این حوزه است.
**خبرنگار: برای ارتقای کیفیت محصولات تولیدی از چه فناوریها و استانداردهایی استفاده میکنید؟
**حاجیهاشمی:
کیفیت محصول بازیافتی از مرحله ورود مواد اولیه آغاز میشود. به همین دلیل کنترل خوراک ورودی، تفکیک صحیح و ثبات فرایند، سه اصل اساسی در مجموعه ما محسوب میشود.
مواد اولیه بر اساس نوع پلیمر، رنگ و میزان آلودگی دستهبندی شده و سپس مراحل مختلفی مانند خردایش، شستوشوی گرم، شستوشوی اصطکاکی جداسازی بر اساس اختلاف چگالی، آبگیری و خشککردن انجام میشود.
در فرایند جداسازی، مواد پلیالفینی مانند پلیاتیلن و پلیپروپیلن از پرک PET جدا میشوند و حذف PVC نیز اهمیت بسیار زیادی دارد، زیرا حتی مقدار اندکی از آن میتواند کیفیت PET را کاهش دهد.
در بخش کنترل کیفیت نیز شاخصهایی همچون رطوبت، یکنواختی رنگ، میزان ناخالصیها، ذرات فلزی و ویژگیهای فیزیکی محصول مورد بررسی قرار میگیرد. مجموعه همچنین در مسیر انطباق هرچه بیشتر با استانداردهای بینالمللی مرتبط با مواد بازیافتی، از جمله چارچوبهای مرتبط با GRS، حرکت میکند.
**خبرنگار: در حوزه کاهش ضایعات و مصرف انرژی چه اقداماتی انجام دادهاید و چه برنامههایی برای آینده دارید؟
**حاجیهاشمی:
کاهش ضایعات از مرحله انتخاب خوراک آغاز میشود. هرچه مواد ورودی تمیزتر و تفکیکشدهتر باشند، مصرف آب، انرژی و مواد شوینده نیز کاهش پیدا میکند.
در خط تولید نیز تنظیم دقیق تجهیزات، جلوگیری از تولید نرمه بیش از حد، نگهداری پیشگیرانه ماشینآلات و بازیابی مواد قابل استفاده از جریانهای جانبی، نقش مهمی در کاهش مصرف انرژی و افزایش بهرهوری دارد.
در حوزه آب نیز سیاست مجموعه حرکت به سمت بازچرخانی حداکثری آب فرایند است. تفکیک جریانهای کمآلوده و پرآلوده، تصفیه مرحلهای و استفاده مجدد از آب، بهویژه در شرایط فعلی کشور، یک ضرورت جدی محسوب میشود.
در برنامههای آینده نیز استفاده از تجهیزات جداسازی نوری و رنگی، سامانههای هوشمند پایش کیفیت، افزایش اتوماسیون خطوط تولید و توسعه سیستمهای تصفیه و بازچرخانی پساب پیشبینی شده است. همچنین احداث نیروگاه خورشیدی برای تأمین بخشی از برق مصرفی مجموعه در برنامه توسعه شرکت قرار دارد.
چشمانداز ما این است که بطریهای مصرفشده، بهجای دفن یا رها شدن در طبیعت، با کمترین مصرف آب و انرژی و بالاترین کیفیت ممکن، دوباره به ماده اولیه صنعتی تبدیل شوند. امروز بازیافت صرفاً یک انتخاب محیطزیستی نیست، بلکه ضرورتی برای حفظ منابع، پایداری تولید و تقویت امنیت اقتصادی و صنعتی کشور به شمار میرود.
